بسته بندی، پوششی است که محتویات خود را از زمان تولید تا زمان رسیدن به دست مصرف کننده، در مقابل آسیب های فیزیکی و شیمیایی محافظت می کند و  می تواند با ایجاد آگاهی و انگیزه در مصرف کنندگان، آن ها را نسبت به خرید آن کالا، متقاعد کند. بسته بندی همچنین با محافظت از محتویات داخل خود در برابر آلودگی های مختلف، ماندگاری محصول را بالا می برد.

انواع بسته بندی های رایج مواد غذایی:

انواع بسته بندیهای رایج برای مواد غذایی عبارتند از: بسته بندی های شیشه ای، فلزی (حلبی)، آلومینیومی، کارتنی، تتراپک

بسته بندی های شیشه ای:

یکی از قدیمی ترین انواع بسته بندی هستند. تنوع در فرمولاسیون مواد اولیه شیشه می تواند شیشه ای با خصوصیات مختلف ایجاد کند. به طور مثال، افزودن اکسید آهن به مواد اولیه شیشه، باعث تیره شدن رنگ آن می شود. از ظروف شیشه ای تیره رنگ برای آن دسته از نوشیدنی ها یا مواد غذایی که نسبت به نور حساسند (مانند انواع ماءالشعیر) استفاده می شود.

مزایا:
  • این ظروف از نظر شیمیایی خنثی هستند؛ بنابراین، با محتویات داخل خود هیچ واکنشی نمی دهند.
  • این ظروف بدون بو و بهداشتی هستند و طعم و مزه مواد غذایی در آن ها بدون تغییر حفظ می شود.
  • به دلیل شفاف بودن، محتویات داخل آن ها به خوبی قابل مشاهده است.
معایب:
  • ظروف شیشه ای، در مقابل شوک های حرارتی و صدمات فیزیکی، آسیب پذیرند و خطر شکستگی آن ها وجود دارد.
  • این ظروف، وزن بالایی دارند که این مسئله موجب می شود هزینه حمل و نقل آن ها و در نتیجه، هزینه تمام شده برای مصرف کننده، نسبت به سایر بسته بندی ها بالاتر رود.
  • این خطر وجود دارد که در زمان پرکردن شیشه ها، بخشی از لبه آن شکسته شده و وارد محتویات داخل آن شود.

بسته بندی های فلزی (حلبی):

بسته بندی های فلزی می توانند محتویات داخل خود را به مدت طولانی تری نسبت به سایر بسته بندی ها در برابر تغییرات ارگانولپتیک (تغییر در طعم و بو) محافظت کنند. به طور کلی باید در نظر داشت که به هرحال، مقادیر ناچیزی قلع، آهن و سرب از قوطی به مواد غذایی منتقل می شود. اما این مسئله نگران کننده نیست چراکه عناصر سنگین موجود در آن ها، در حد مجاز تعیین شده از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان غذا و خواروبار آمریکا (FAO) هستند. لازم به ذکر است که آهن و قلع، سمی نیستند ولی می توانند اثرات منفی در طعم و مزه مواد غذایی بسته بندی شده در قوطی های فلزی داشته باشند.

مزایا:
  • در برابر ضربات فیزیکی، نفوذ رطوبت، نور و اکسیژن بسیار مقاومند.
  • دماهای بالا نظیر درجه حرارت استرلیزاسیون را به خوبی تحمل می کنند.
معایب:
  • پدیده خوردگی (وارد شدن فلزات بکار رفته در ساختار بسته بندی به محتویات داخل آن) در این ظروف در مقایسه با بسته بندی های دیگر سریع تر ایجاد می شود. به دنبال این پدیده، تغییراتی در خارج و داخل قوطی ایجاد می شود. که از آن جمله می توان به ایجاد گاز هیدروژن در داخل قوطی و باد کردگی آن اشاره کرد.
  • واکنش بین ظرف و محتویات داخل آن، منجر به تغییر رنگ و کاهش برخی از ویتامین های موجود در مواد غذایی می شود.

بسته بندی های آلومینیومی:

فراوانی فلز آلومینیوم در طبیعت و همچنین، قدرت تحمل بالای آن در مقابل حرارت و بازیافت آن براساس تکنولوژی های پیشرفته، باعث شده است که این فلز در بسته بندی مواد غذایی مورد توجه واقع شود.

مزایا:
  • وزن این ظروف سبک است و در برابر اکسیژن، رطوبت، حرارت بالا، انجماد، خوردگی و فساد شیمیایی مقاومت بالایی دارند.
  • این ظروف در برابر هوا و نور غیر قابل نفوذ هستند و از انعطاف بالایی برخوردارند.
  • سمی نیستند و از لحاظ مزه و بو خنثی هستند.
معایب:
  • فویل های آلومینیومی نازک به طور طبیعی حاوی منافذ بسیار ریزی هستند که در هنگام فرم دادن برای بسته بندی، احتمال پاره شدن آن ها زیاد است؛ بنابراین، برای بسته بندی مواد غذایی که در برابر اکسیژن و رطوبت حساس هستند، مناسب نیستند.
  • امکان خوردگی این ظروف بالاست بویژه اگر برای بسته بندی مواد غذایی قلیایی یا گوگرددار نظیر کشمش از آن استفاده شود.

بسته بندی های کارتنی (کاغذی، مقوایی):


مزایا:
  • از انعطاف پذیری خوبی برخوردارند.
  • در مقابل پارگی، فشار، کشش و نور مقاوم هستند.
  • قابل بازیافت هستند و در محیط، به سرعت تجزیه می شوند.
معایب:
  • در مقابل نفوذ رطوبت، مقاومت پایینی دارند.
  • ا مکان نفوذ روغن از کاغذ وجود دارد.

بسته بندی های تتراپک:

یکی از جدیدترین انواع بسته بندی،  با نام تجاری Tetra Pak و یا Tetra Brik شناخته می شوند که برای نگهداری طولانی مواد غذایی در دمای محیط مفیدند. این نوع بسته بندی از ۵ لایه تشکیل شده است که از داخل به خارج عبارتند از : لایه پلی اتیلنی مجاور محصول، لایه آلومینیومی، لایه پلی اتیلنی میانی، مقوا و نهایتاً لایه پلی اتیلنی مجاور هوا.

مزایا:
  • مقوای چندلایه که در بدنه این بسته بندی استفاده می شود، از ورود نور ممانعت می کند.
  • لایه نازک آلومینیومی که بر روی لایه های مقوایی قرار می گیرد، مانع انتقال مواد آلاینده به داخل بسته بندی و تبادل رطوبت بین مواد داخل بسته و محیط می شود.
معایب:
  • برخیترکیبات اسیدی (مانند اسید استیک و اسید پروپیونیک) قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم واکنش دهند که در این صورت باعث خوردگی این لایه ها شده و در برخی موارد باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی به یکدیگر می شود.

 

تهیه کننده: دکتر سمیرا ربیعی

 

منابع:

  • میرنظامی ضیابری ح- اصول بسته بندی مواد غذایی- نشر آییژ- چاپ پنجم- ۱۳۸۱

http://www.daneshju.ir/forum/showthread.php?t=169664