روند افزایشی شیوع اضافه وزن و چاقی فقط محدود به بزرگسالان نیست و متاسفانه به ویژه پس از همه گیری ویروس کرونا، این روند افزایشی، در کودکان و نوجوانان شدت گرفته است. اضافه وزن و چاقی کودکان، علاوه بر پیامدهای ابتلا به بیماری های مزمن مانند دیابت، قلبی-عروقی، ریوی، کبدی، ناباروری و اختلالات جنسی به صورت بلوغ زودرس با افت تحصیلی، غیبت از مدرسه، کاهش اعتماد به نفس و کاهش کیفیت مطالعه همراه است. با توجه به اینکه رشد کودکان و نوجوانان بسیار مهم است، نباید با به کارگیری روش های نادرستِ کاهش وزن، کودکان را مبتلا به گرسنگی های سلولی و پنهان نماییم.

تشخیص به موقع اضافه وزن در کودکان بسیار در سلامت اینده آن ها بسیار تأثیرگذار است. تا زمانی که رشد کودکان و نوجوانان ادامه دارد، درمان اضافه وزن و چاقی با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود. تشخیص چاقی در کودکان با استفاده از نمودارهای نمایه توده بدن برای سن انجام می شود. افزایش وزن مناسب در کودکان، پس از سال اول زندگی تا سن ١۰ سالگی حدود ٢ تا ٣ کیلوگرم در سال باید باشد. در صورتیکه کودک یا نوجوان، در بالای صدک ٩۵ نمایه توده بدن برای سن قرار گیرد، دارای اضافه وزن و چاقی است و اگر بین صدک های ۸۵ تا ۹۵ باشد، در معرض خطر اضافه وزن و چاقی قرار دارد و پایین صدک ۸۵ به معنای وضعیت طبیعی است.

کودکان دارای اضافه وزن نباید تحت رژیم های کاهش وزن با محدودیت شدید کالری قرار گیرند. در مرحله اول، هدف متخصصین تغذیه طراحی یک برنامه غذایی مناسب با هدف حفظ وزن یا کاهش سرعت افزایش وزن است تا با افزایش قد به تدریج، کودک در وزن مناسب برای سنش قرار گیرد. در مرحله بعد در مواردی که کودک دارای نمایه توده بدن برای سنِ بالای صدک ٩۵ یا بین ٨۵ تا ٩۵ است و دارای فاکتورهای خطر دیگری مانند ابتلا به دیابت باشد، کاهش وزن بسیار تدریجی زیر نظر متخصص تغذیه، قابل توصیه است.

توصیه هایی جهت کنترل وزن کودکان

بخش اعظم ذائقه آموختنی است و کودکان از والدین خود، غذاخوردن را می آموزند. بنابراین والدین نقش مهمی در شکل گیری الگوی غذایی کودک خود دارند.

  • برقراری نظم در ساعات خواب و بیداری در رشد و کنترل وزن کودکان بسیار تأثیرگذار است.
  • یکی از راهکارهای مهم در کنترل اشتها، آهسته غذا خوردن است. افرادی که سریع غذا می خورند پیش از رسیدن پیام سیری مقدار زیادی غذا خورده اند. بنابراین آهسته غذا خوردن را با کودکانمان تمرین کنیم.
  • غذای کودک را در ظرف جداگانه ای برای او بریزید تا کودک در هنگام غذا خوردن، احساس رقابت با سایر اعضای خانواده را نداشته باشد و در آرامش غذای خود را مصرف نماید.
  • از مصرف غذا در هنگام تماشای تلویزیون در خانه پرهیز نمایید، چراکه این امر سبب عدم تمرکز در هنگام غذا خوردن و در نتیجه مصرف بیش از حد مواد غذایی می گردد.
  • به کودک آموزش دهیم همراه با غذا به میزان کافی از سبزی های تازه به صورت سالاد یا سبزی خوردن استفاده نماید.
  • انجام فعالیت های بدنی منظم به صورت روزانه و به مدت حداقل یک ساعت توصیه می شود. مدت زمان پیاده روی را برحسب تحمل کودک به تدریج افزایش دهید تا تمایل بیشتری برای انجام آن داشته باشد.
  • به منظور تشویق کودک از مواد غذایی برای مثال خرید تنقلات یا رفتن به رستوران استفاده نکنید.
  • استرس، اضطراب و دل نگرانی های کودکان را که به صورت ریزه خواری نمود پیدا می کند، کنترل نمایید.
  • کودکان و نوجوانانی که عادت به مصرف زیاد مواد غذایی پرکالری از قبیل چیپس، نوشابه و غیره دارد بهتر است بتدریج میزان آن ها در رژیم غذایی کاهش داده شود.

منابع:

Kansra AR, Lakkunarajah S, Jay MS. Childhood and Adolescent Obesity: A Review. Front Pediatr. 2021 Jan 12;8:581461.

Chung YL, Rhie YJ. Severe Obesity in Children and Adolescents: Metabolic Effects, Assessment, and Treatment. J Obes Metab Syndr. 2021 Dec 30;30(4):326-335.

Tiwari A, Balasundaram P. Obesity in Pediatric Patients. [Updated 2022 Apr 28]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-.